Column: Strijd

Na een draagtijd van tweeënhalf jaar kwam vorige maand ‘Tussen hoogmoed en hysterie’ ter wereld, mijn boek over de strijd tegen schaliegas in Nederland. ‘Een onthullende, en bij vlagen ontluisterende, blik achter de schermen van de moderne
mediademocratie’, zo staat op de achterpagina. ‘Waar beeldvorming koning is, framing hoogtij viert en vrijwel niemand feiten en fictie nog uit elkaar kan houden – met alle gevolgen van dien.’

Met de heilige drie-eenheid van iedere succesvolle tegenstrijd – angst, onzekerheid en wantrouwen – lukte het burgers en milieuactivisten om het gas binnen no time in de ban te krijgen. Van een debat of iets wat daarop leek, was geen sprake. Belangrijkste afwezige was de voice of reason. Nuancerende, ontlastende feiten gingen al gauw ten onder in een kolkende stroom van meningen, geruchten en halve waarheden.

Politieke besluitvorming is niet alleen gebaseerd op feiten, werd mij in Den Haag voortdurend voorgehouden, emotie speelt ook een rol. Dat klopt, maar met de nadruk op óók. In de praktijk zijn het vooral emoties die aan de basis van de communis opinio staan. Dat de redelijkheid het in de huidige zwart-wit-debat-cultuur zwaar heeft, komt ook omdat de vertolkers ervan zich steeds minder geroepen voelen om zich nog in discussies te mengen. Zoals bij schaliegas. Waarom je reputatie laten beschadigen als je geen partij bent? Waarom je laten beschimpen voor een activiteit waarvan de industrie zelf ernstig betwijfelt of die in Nederland ooit van de grond kan komen? Nee, dank u. Maar de strijd tegen schaliegas gaat niet over gas. Die gaat over feiten die het onderspit delven. Die gaat over ingenieurs die worden afgeserveerd, simpelweg omdat ze nog weleens een sommetje maken. Die gaat over een brede blik versus oogkleppen, over optimisme in plaats van angst en over nieuwsgierigheid tegenover niet willen weten. Die gaat kortom over het fundament van een veilige, welvarende samenleving.

Ach, de wal keert uiteindelijk het schip, hoorde ik vaak in het rede-en-ratio-kamp. ‘Moet je kijken hoe snel de publieke opinie omslaat als het licht uitvalt of de stroomrekening door het dak gaat.’ Klopt. Maar wie dat schouderophaal-standpunt huldigt, vergeet dat bij ieder diepgeworteld hel-en-verdoemenisbeeld van technologie, de weerstand tegen een volgende innovatie nóg groter wordt. ‘Bij twijfel niet inhalen’ als definitieve dood in de pot.

Wie behalve z’n hart ook de feiten wil laten spreken, zal dan ook de barricaden op moeten. Om te strijden voor nuance als tegenwicht tegen de emotionele orkaan die menig technologisch debat domineert. Om met klaroengeschal de nu verweesde middenpositie in te nemen en te verdedigen – te vuur en te zwaard.

Blijf op de hoogte van het onderzoek

Ontvang de Delft Integraal nieuwsbrief 4 keer per jaar