Nadenken over robotica

We moeten de wereld niet eerst vullen met robots en dan maar zien hoe zij de mens beïnvloeden. De samenleving moet op voorhand nadenken over verant­woordelijk ontwerp en gebruik. Dat zegt filosoof Filippo Santoni de Sio.

Robots die de wereld overnemen is een tot de verbeelding sprekend toekomstbeeld. Universitair docent ethiek en filosofie (TBM) Filippo Santoni de Sio denkt liever na over het hier en nu, waarin robots nog lang zo slim niet zijn. Om de samenleving te beschermen tegen de ongewenste gevolgen van robotisering pleit hij voor maatschappelijke dialoog en responsible robotics.

De verantwoordelijkheid ligt bij de mens, zegt de onderzoeker. Ontwerpers, beleidsmakers, wetgevers, gebruikers en wetenschappers moeten samen nadenken over verantwoordelijk ontwerp en gebruik van robots. Want het idee dat technologie neutraal is en geen waarden in zich draagt, is achterhaald, stelt Santoni de Sio. “Je kunt over een geweer zeggen: ‘het is slechts een instrument. Instrumenten doden niet, mensen doden’. Maar het feit is dat er meer doden vallen waar geweren zijn.”

De onderzoeker vindt dan ook dat nieuwe technologieën als robots de samenleving niet voor voldongen feiten moeten stellen. “We moeten de wereld niet vullen met robots waar we vervolgens niet meer omheen kunnen. We moeten op voorhand nadenken over het ontwerp, over wet- en regelgeving, sociale gevolgen.”

Volgens Santoni de Sio zijn er op dit moment vier prangende vraagstukken die samenhangen met robots. Tot op welk niveau we robots inzetten binnen de zorg, is er één. “Voor chirurgische ingrepen kunnen ze goed bruikbaar zijn, maar als gezelschap voor eenzame ouderen?” Een ander vraagstuk, dat tot op het niveau van de Verenigde Naties aandacht krijgt, is of autonome wapensystemen toegestaan moeten worden in het leger. “Daar moet je voorzichtig mee zijn, vooral omdat het leger zo ondoorzichtig werkt.”
Het derde vraagstuk gaat over robots en werk. “Tot hoe ver laten we robots mensen werk uit handen nemen? Wat als dat leidt tot grote werkloosheid, met een kleine groep machtige bedrijven die de robots bezitten?”

‘Het idee dat technologie neutraal is en geen waarden in zich draagt, is achterhaald’

Als laatste noemt Santoni de Sio de zelfrijdende auto. Binnen het Delftse Robotics Institute is hij betrokken bij onderzoek daarnaar. Of die ooit volledig autonoom rijdend de openbare weg op kunnen, betwijfelt hij, hoe hard een ontwikkelaar als Google daar ook voor lobbyt. “Maar de techniek is niet te stoppen, dus laten we het verantwoordelijk doen. Ontwikkelaars moeten zich bewust zijn van de opties die ze hebben. Er zijn verschillende gradaties van autonomie. Je kunt ook nadenken over een heel nieuw vervoerssysteem met een eigen infrastructuur voor zelfrijdende auto’s, gereguleerd door een publieke autoriteit.”

Ook dan ontkomt de samenleving er volgens de onderzoeker niet aan na te denken over vragen als ‘wie is er verantwoordelijk bij een ongeluk’. Hij denkt dat we daar uit moeten kunnen komen. “Verbieden is in ieder geval geen goed idee. Dat is wel heel conservatief.”

Foto © Sam Rentmeester . 20160310 . Filippo Santoni de Sio, TBM, robots met ingebouwde ethiek, Delft Integraal DI // thema

Foto © Sam Rentmeester . 20160310 .
Filippo Santoni de Sio, TBM, robots met ingebouwde ethiek,
Delft Integraal DI // thema

Blijf op de hoogte van het onderzoek

Ontvang de Delft Integraal nieuwsbrief 4 keer per jaar